Krzysztof Komeda

Herbeleef Krzysztof Komeda!

Flagey (Brussel)
01/11/12 - 31/12/12
Krzysztof Komeda, 1962-64 © Marek Karewicz Krzysztof Komeda, 1962-64 © Marek Karewicz
Wie is Krzysztof KOMEDA? Het antwoord van Rafał Księżyk, coauteur van Tomasz Stańko’s autobiografie, Desperado
 
>>> Reeds vijftig jaar geniet de muziek van Krzysztof Komeda wereldwijd veel aandacht bij uitvoerders én publiek. De man zelf werd nauwelijks 38 jaar: midden in zijn topperiode werd hij verrast door een tragisch ongeluk. Toch volstaat zijn nalatenschap om hem te kunnen beschouwen als een van de origineelste figuren uit de jazzgeschiedenis. Komeda was tegelijk een modernist en een romanticus, geschoeid op Chopins leest; elementen uit de Amerikaanse moderne jazz wist hij feilloos te combineren met de Poolse klassieke traditie en met filmmuziek. Op dit kruispunt van stijlen creëerde hij een krachtige, subtiele en bovenal unieke expressievorm.

“Moderniteit en traditie zijn niet in tegenspraak met elkaar,” aldus Komeda. “De muzikale traditie op creatieve wijze herlezen, leidt tot ultramoderne resultaten.” We zouden deze woorden kunnen toepassen op zowel zijn compositietechniek als op de specifieke receptie van zijn oeuvre. De rijkdom van Komeda’s palet wordt prachtig weergegeven in twee van zijn bekendste werken: de zangerige berceuse Sleep Safe and Warm uit Rosemary's Baby, een thema dat op ieders lippen ligt na het zien van Roman Polański’s film, en het cultalbum Astigmatic, een standaardwerk in de Europese jazz dat de extatische kracht van een zwarte sound paart aan een ‘continentale’ geraffineerde vorm.

Na WOII kwam Polen binnen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie te liggen. Als gevolg hiervan zag het land zich verplicht om de socialistisch-realistische doctrine te handhaven, die jazz bijzonder ongunstig gezind was. Tot aan de ‘dooi’, die intrad met de dood van Stalin, werd jazzmuziek uitsluitend tijdens illegale jamsessies achter gesloten deuren gespeeld. In 1956 vond het eerste jazzfestival plaats op Poolse bodem, met op de affiche o.a. het Krzysztof Komeda Sextet. Jazz stond voor vrijheid, moderniteit en een open wereldvisie, en groeide daarom uit tot hét muziekgenre van de artistieke elite en de jonge intelligentsia. Toch was Komeda de eerste bandleider om dit soort aanspraken te relativeren, en een heel ander soort sensibiliteit aan de dag te leggen. Deze nieuwe feel is merkbaar aanwezig in de eerste films die hij van een score voorzag, en die intussen zijn uitgegroeid tot de beroemdste werken van Poolse regisseurs als Roman Polański, Jerzy Skolimowski en Andrzej Wajda. “Hij heeft mijn films hun waarde geschonken. Zijn aanwezigheid was zeer sterk,” zou Polański later zeggen.

Komeda, die intussen zijn doktersjas had afgegooid voor een leven achter de toetsen, toerde van 1957 tot 1967 door heel Europa en nam overal platen op. Met internationale line-ups bracht hij gelaagde, ingenieus gecomponeerde stukken, niet zelden geschreven voor theater, film of ballet. In totaal heeft Komeda een veertigtal filmscores op zijn palmares, waaronder werk voor de Deense regisseur Henning Carlsen. Het was Polański die hem finaal naar Los Angeles haalde, waar hij tragisch om het leven zou komen. De soundtrack voor Rosemary's Baby was dan net ingeblikt, en bleek goed voor een Grammy-nominatie. In Polen bleef een heel leger van muzikanten achter die in Komeda’s formaties hadden gespeeld. Sommigen onder hen, zoals Michał Urbaniak, Zbigniew Namysłowski en Tomasz Stańko, groeiden op hun beurt uit tot vermaarde bandleiders. De volgende generaties van Poolse jazzlui gingen Komeda’s werk beschouwen als een toetssteen, en tot op de dag van vandaag verschijnen geregeld nieuwe uitvoeringen van zijn werk.

Als de Poolse jazzschool, waar Krzysztof Komeda het beginpunt van vormt, tegenwoordig een wereldwijd begrip is, hebben we dat vooral te danken aan Tomasz Stańko. Deze muzikant, die tot de absolute top van de jazztrompettisten mag worden gerekend, begon zijn loopbaan in 1961 in Komeda’s kwintet, waarvan hij tot aan het einde een sterkhouder is gebleven. In 1965 doken ze in de studio voor de opnames van Astigmatic, een album dat niet onopgemerkt kon blijven. Stańko, die zijn muzikale vocabularium uit de freejazz haalt, vertaalde zijn lyrische inborst in een rauwe klank, waarmee hij de emotionaliteit van de Poolse school een tot dusver ongekende hoogte indreef. In 1997 verscheen Stańko’s Litania op het Münchense ECM-label, een plaat gewijd aan de muziek van Krzysztof Komeda. “Komeda’s muziek is compact, ze bevat duidelijk een eigen dramaturgie en mooie melodieën,” aldus Stańko. “Wat je vaak hebt bij Komeda, is dat alles vertrekt vanuit clichématige balladestukjes Maar de volgorde van deze blokjes wordt dan overhoopgehaald, waardoor ze een eigen, verwrongen karakter verkrijgen, en daarmee ook een unieke vorm. Zelfs wanneer ik naar de berceuse uit Rosemary’s Baby luister, verwonder ik me er nog steeds over hoe hier twee verschillende ritmes aan het stuk zijn toegevoegd.”

Litania werd een succes en wekte een nieuwe golf van belangstelling op voor de componist. Het album werd zelfs het middelpunt van een ware Komedahype bij het jonge hippe volkje van de nineties. De muzikanten van toen, met voorop de avantgardistische popband Stereolab, wezen hem aan als een inspiratiebron. In Zweden is er zelfs een groep die Komeda heet. Door op Litania ballades, motieven uit scores en gedeconstrueerde open vormen kriskras door elkaar te plaatsten, wilde Stańko de homogeniteit van Komeda’s universum benadrukken, en enkele van diens compositietechnieken in de kijker zetten. De samenstelling van dit hommage-album vormt het vertrekpunt voor het concert “Litania – Music of Krzysztof Komeda”.

-------------------------------------------------------------------------------------

>>> Tomasz Stańko, concert Litania – De muziek van Krzysztof Komeda
Flagey | Studio 4 | 7 december | 20u15 | €13 - €25
+++ Op de site van Flagey

>>> Cyclus Krzysztof Komeda
Flagey
| Studio 5 van 1 november tot 31 december
_____Te (her)bekijken : Rosemary’s baby, Het mes in het water, Cul-de-Sac en The fearless vampire killers van Roman Polański, Svalt van Henning Carlsen, Tot ziens, tot morgen van Janusz Morgenstern, Onschuldige tovenaars van Andrzej Wajda, evenals De Barrière en Handen omhoog van Jerzy Skolimowski
FrançaisFrançais NederlandsNederlands EnglishEnglish
 
Nieuwsbrief
brussel@instytutpolski.org
Isuu